ภาพดาวเทียมหนึ่งภาพช่วยให้เราเห็นพื้นที่ในช่วงเวลาหนึ่ง แต่การติดตามว่าโลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างไรต้องอาศัยข้อมูลที่ต่อเนื่องและเปรียบเทียบกันได้ ความต่อเนื่องนี้เป็นโจทย์ของเวที “CEOS Leadership Perspectives: Ensuring a Resilient Earth Observation System” ในงาน Thailand Space Expo 2026 วันที่ 29 ตุลาคม 2569 เวลา 12:15–12:45 น. ณ เวที Plenary โดย ปกรณ์ อาภาพันธุ์ ผู้อำนวยการ GISTDA และประธาน CEOS ปี 2023 ร่วมแลกเปลี่ยนกับ Dr. Alex Held, Chief Scientist Earth Observation & AquaWatch Australia ของ CSIRO และประธาน CEOS ปี 2026 ถึงความสำคัญของความร่วมมือที่ช่วยให้ข้อมูลจากดาวเทียมหลายประเทศเชื่อมต่อกันเป็นระบบสำรวจโลกที่พร้อมใช้งานอย่างต่อเนื่อง

.

Committee on Earth Observation Satellites หรือ CEOS เป็นกลไกประสานความร่วมมือด้านดาวเทียมสำรวจโลกฝ่ายพลเรือน ซึ่งปกรณ์มองว่าเป็นหนึ่งใน Committee ที่สำคัญอย่างมากของโลก และเป็นหนึ่งใน Community แรก ๆ ที่เขาได้เข้ามาร่วมทำงาน โดยความร่วมมือกับ Held ย้อนกลับไปยาวนานกว่า 20 ปี ประสบการณ์นี้สะท้อนบทบาทของ CEOS ในการเปิดพื้นที่ให้ประเทศต่าง ๆ นำเทคโนโลยีและความเชี่ยวชาญที่แต่ละฝ่ายถนัดมาช่วยเหลือกัน ตั้งแต่การพัฒนาระบบดาวเทียมไปจนถึงการจัดการข้อมูล ความแตกต่างของแต่ละประเทศจึงเป็นส่วนประกอบที่ช่วยเสริมขีดความสามารถของเครือข่ายโดยรวม

.

Held เน้นย้ำว่า เรายังคงต้องการข้อมูลดาวเทียมอย่างต่อเนื่อง ควบคู่กับการเปิดโอกาสให้ผู้ใช้เข้าถึงข้อมูลผ่านแนวทาง Open Access และ Free Access ขณะที่ปกรณ์ระบุว่า GISTDA ให้ความสำคัญกับ Open Data เช่นเดียวกัน และทำงานร่วมกับ CEOS อย่างต่อเนื่องเพื่อพัฒนาระบบและมาตรฐานที่รองรับการแบ่งปันข้อมูล โดยมีชาติสมาชิกช่วยสนับสนุนด้านเทคนิค หัวใจสำคัญคือ Analysis Ready Data หรือ ARD ซึ่งเป็นข้อมูลที่ผ่านการเตรียมและตรวจสอบคุณภาพให้พร้อมสำหรับการวิเคราะห์ รวมถึงกระบวนการ Calibration และ Validation เพื่อให้ผู้ใช้นำข้อมูลไปทำงานต่อได้อย่างมั่นใจ

.

ประเด็นของ ARD จึงเชื่อมคำถามเรื่องจำนวนดาวเทียมเข้ากับคุณภาพและความพร้อมใช้งานของข้อมูล เพราะแม้จะมีข้อมูลจำนวนมาก การนำข้อมูลจากต่างภารกิจมาเปรียบเทียบหรือติดตามการเปลี่ยนแปลงในระยะยาวก็ยังต้องอาศัยมาตรฐานที่สอดคล้องกัน บทบาทของ CEOS จึงครอบคลุมทั้งการประสานขีดความสามารถของดาวเทียม และการช่วยให้ข้อมูลที่ได้สามารถนำไปใช้ร่วมกันได้จริง ตั้งแต่ระดับหน่วยงานผู้ผลิตข้อมูลไปจนถึงผู้ใช้งานปลายทาง

.

ท้ายที่สุด Held มองว่า อนาคตของ CEOS คือการทำงานร่วมกับ AI มุมมองนี้ต่อยอดจากประเด็นเรื่องความต่อเนื่องและมาตรฐานของข้อมูล เพราะการนำ AI มาช่วยวิเคราะห์ข้อมูลสำรวจโลกก็ต้องอาศัยข้อมูลที่มีคุณภาพและพร้อมใช้งานเช่นเดียวกัน การพัฒนา Analysis Ready Data จึงเป็นพื้นฐานสำคัญที่เชื่อมความร่วมมือระหว่างหน่วยงานอวกาศเข้ากับโอกาสในการใช้ AI เพื่อทำความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของโลก

.

สาระสำคัญจากการแลกเปลี่ยนครั้งนี้ ได้แก่

ความต่อเนื่องของข้อมูลเป็นพื้นฐานของการติดตามการเปลี่ยนแปลงของโลก จึงต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อสนับสนุนระบบสำรวจโลกในระยะยาว

จำนวนดาวเทียมและมาตรฐานข้อมูลต้องพัฒนาไปด้วยกัน เพื่อให้ข้อมูลจากหลายภารกิจสามารถนำมาใช้ร่วมกันได้

.

Analysis Ready Data หรือ ARD ช่วยเตรียมข้อมูลให้พร้อมสำหรับการวิเคราะห์ โดยมีการปรับเทียบและตรวจสอบคุณภาพเป็นองค์ประกอบสำคัญ

ประเทศไทยมีบทบาทผ่าน GISTDA ในการพัฒนา Open Data และยกระดับความพร้อมของข้อมูลร่วมกับเครือข่าย CEOS โดยอาศัยการแลกเปลี่ยนความรู้และความช่วยเหลือด้านเทคนิคระหว่างสมาชิก

.

ร่วมงาน Thailand Space Expo 2026 วันที่ 28–31 ตุลาคม 2569 ณ ICONSIAM Hall ชั้น 7 ICONSIAM กรุงเทพฯ ดูรายละเอียดงานและเวทีเสวนาได้ที่ tsx.gistda.or.th หรือติดตามเนื้อหาน่าสนใจจากงานผ่านโซเชียลมีเดียของ GISTDA