การส่งงานวิจัยขึ้นไปบนสถานีอวกาศนานาชาติ จะช่วยพาประเทศไทยเข้าใกล้การสำรวจดวงจันทร์ได้อย่างไร? คำถามนี้เชื่อมสองเป้าหมายเข้าด้วยกันบนเวที “From Earth Orbit to Artemis: The Thailand Liquid Crystals in Space (TLC) Payload Return and our Lunar Future” ในงาน Thailand Space Expo 2026 วันที่ 28 ตุลาคม 2569 ผ่านประสบการณ์ของทีมวิจัยไทยที่ได้พัฒนาการทดลอง ส่งอุปกรณ์ขึ้นสู่อวกาศ และรับมือกับโจทย์การทำงานร่วมกับพันธมิตรต่างประเทศ ตั้งแต่มาตรฐานความปลอดภัย ไปจนถึงตารางงานอันแน่นขนัดบนสถานีอวกาศนานาชาติ

.

เวทีเริ่มต้นด้วยการกล่าวแสดงความยินดีจาก ดร.ณิรวัฒน์ ธรรมจักร์ ผู้อำนวยการหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนากำลังคน และทุนด้านการพัฒนาสถาบันอุดมศึกษา การวิจัยและการสร้างนวัตกรรม หรือ บพค. ซึ่งกล่าวถึงคุณค่าขององค์ความรู้ที่จะเกิดขึ้นจากการทดลอง TLC ก่อนเข้าสู่การเสวนาระหว่าง ณัฐพร ฉัตรแถม หัวหน้าโครงการวิจัย TLC จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, Scott Rodriguez รองประธาน Voyager Technologies, Marcello Caporicci ผู้จัดการภารกิจ TLC จาก Voyager Technologies และ ณัฐวัฒน์ หงส์กาญจนกุล ผู้อำนวยการสำนักส่งเสริมเศรษฐกิจอวกาศ GISTDA ดำเนินรายการโดย David Vaccaro ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร Excelsior Space

.

เบื้องหลังการเสวนาครั้งนี้คือ Thailand Liquid Crystals in Space หรือ TLC การทดลองฟิล์มบางผลึกเหลวในสภาวะ Microgravity บนสถานีอวกาศนานาชาติ ผ่านความร่วมมือของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ GISTDA และพันธมิตรด้านอวกาศ รวมถึง Voyager Technologies และ NASA โดย Payload เดินทางสู่วงโคจรด้วยยาน Cygnus เที่ยวบิน NG-23 ในเดือนกันยายน 2568 มีแผนสังเกตการณ์รวม 144 ชั่วโมงในช่วงประมาณ 3 เดือน ก่อนมีการส่งมอบ Payload คืนให้มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2569

.

การสนทนาเปิดด้วยความสำคัญของ Liquid Crystals หรือผลึกเหลว และวิทยาศาสตร์เบื้องหลังการทดลอง วัสดุกลุ่มนี้เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีที่พบได้บนโลก ตั้งแต่การแสดงผลหน้าจอไปจนถึงการควบคุมแสง การศึกษาฟิล์มบางผลึกเหลวในสภาวะ Microgravity จึงเป็นโอกาสในการทำความเข้าใจพฤติกรรมของวัสดุในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างจากบนโลก และสำรวจความเป็นไปได้ในการนำองค์ความรู้ไปพัฒนาเทคโนโลยีต่อไป

.

แต่ก่อนจะได้ทำวิทยาศาสตร์บนอวกาศ ทีมวิจัยต้องทำให้อุปกรณ์ผ่านข้อกำหนดสำหรับการเดินทางและใช้งานบนสถานีอวกาศนานาชาติเสียก่อน

.

ณัฐพรเล่าว่า หนึ่งในบททดสอบสำคัญของ TLC คือกระบวนการ Safety Review ซึ่งอุปกรณ์ยังไม่ผ่านมาตรฐานของ NASA ในช่วงแรก เนื่องจากประเด็นด้านแรงดันภายในระบบการทดลอง ทีมจึงต้องกลับมาปรับแก้ โดยได้รับความช่วยเหลือจาก Voyager ในการทำความเข้าใจข้อกำหนดและเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมสำหรับภารกิจ ประสบการณ์นี้ทำให้เห็นว่า การส่งการทดลองขึ้นสู่อวกาศต้องอาศัยทั้งโจทย์วิจัยที่ชัดเจนและความสามารถในการพัฒนาอุปกรณ์ให้ทำงานได้ภายใต้ข้อจำกัดจริง

.

ทาง Voyager อธิบายว่า NASA ให้ความสำคัญกับความปลอดภัยอย่างมาก บทบาทของบริษัทจึงครอบคลุมการช่วยให้นักวิจัยและหน่วยงานต่าง ๆ จัดการข้อกำหนดเหล่านี้ เพื่อให้สามารถทุ่มเทกับการทดลองและงานวิทยาศาสตร์ได้มากขึ้น ประสบการณ์จากการส่งการทดลองหลายโครงการขึ้นสู่อวกาศช่วยให้บริษัทเรียนรู้และพัฒนาบริการที่ตอบโจทย์แตกต่างกัน พร้อมย้ำว่า ทุก Payload มีความสำคัญต่อทีมงาน

.

อีกเรื่องที่สะท้อนความซับซ้อนของการทำงานบนอวกาศ คือเหตุการณ์ที่ณัฐพรเล่าว่า Payload ของ TLC ถูกลืมไว้บนสถานีอวกาศนานาชาติ ทำให้การนำอุปกรณ์กลับกลายเป็นประสบการณ์ที่ทีมไม่เคยพบมาก่อน ทาง Voyager ให้มุมมองว่า เหตุการณ์ลักษณะนี้เกิดขึ้นบ่อยกว่าที่หลายคนคิด เพราะสถานีอวกาศนานาชาติมีตารางปฏิบัติงานที่หนาแน่นและต้องจัดการภารกิจจำนวนมาก ประสบการณ์ของ TLC จึงครอบคลุมทั้งการเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมขึ้นบิน และการประสานงานติดตามอุปกรณ์กลับคืนหลังการทดลอง

.

ในมุมของ GISTDA งานครั้งนี้ยังสะท้อนว่าบทบาทด้านอวกาศของไทยกว้างกว่าการพัฒนาและใช้งานดาวเทียม ณัฐวัฒน์เปรียบการทำงานด้านวิทยาศาสตร์อวกาศกับทีมฟุตบอล ที่ต้องอาศัยผู้เล่นหลายตำแหน่งทำหน้าที่ร่วมกันเพื่อพาประเทศเดินไปข้างหน้า ทั้งนักวิจัย หน่วยงานสนับสนุน และพันธมิตรที่มีความเชี่ยวชาญต่างกัน ผลตอบแทนจากงานอวกาศบางส่วนอาจไม่ได้ปรากฏเป็นตัวเงินโดยตรง แต่เกิดขึ้นผ่านการสร้างแรงบันดาลใจและการพัฒนาคนให้มีความสามารถเพิ่มขึ้น

จากประสบการณ์ในวงโคจร การสนทนาขยับไปสู่โอกาสของไทยในการสำรวจดวงจันทร์ โดย Voyager กล่าวถึงความสำคัญของประเทศไทยและภูมิภาคอาเซียนต่อความร่วมมือด้านอวกาศในยุค Artemis พร้อมเสนอความเป็นไปได้ในการต่อยอดองค์ความรู้จาก TLC ไปสู่งานด้านการแสดงผลและอุปกรณ์ทางแสง

.

ตัวอย่างที่หยิบยกขึ้นมาครอบคลุมตั้งแต่หน้าจอสำหรับนักบินอวกาศ งานด้าน Photonics และ Lithography ไปจนถึงอุปกรณ์สำรวจที่ใช้ Spectroscopy เพื่อศึกษาทรัพยากร เช่น น้ำบนดวงจันทร์ ประเด็นเหล่านี้เป็นแนวทางการประยุกต์ใช้ที่ผู้ร่วมเสวนามองเห็นในอนาคต ซึ่งยังต้องอาศัยการวิจัยและพัฒนาเพิ่มเติม เพื่อเชื่อมความเข้าใจคุณสมบัติของวัสดุเข้ากับความต้องการของอุปกรณ์แต่ละประเภท

.

Voyager ยังกล่าวถึงการขยายงานด้านดวงจันทร์ของบริษัท รวมถึงโอกาสผ่านโครงการ Commercial Lunar Payload Services หรือ CLPS ของ NASA โดยระบุว่ามีสองภารกิจที่วางแผนเดินทางไปดวงจันทร์ในปี 2028 และ 2029 พร้อมมองว่า เมื่อค่าใช้จ่ายในการขนส่งต่อหน่วยน้ำหนักลดลง โอกาสในการส่งเครื่องมือวิทยาศาสตร์และการทดลองก็จะเปิดกว้างขึ้น สำหรับประเทศไทย ประสบการณ์จาก TLC จึงเป็นพื้นฐานที่สามารถนำไปใช้เตรียมความพร้อมสำหรับการพัฒนา Payload และความร่วมมือในภารกิจดวงจันทร์ในอนาคต

จากการแลกเปลี่ยนครั้งนี้ เส้นทางของ TLC ชี้ให้เห็นประเด็นสำคัญสี่ด้าน ได้แก่

.

การต่อยอดองค์ความรู้จาก Microgravity: การทดลองเปิดโอกาสให้ศึกษาฟิล์มบางผลึกเหลวในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างจากบนโลก โดยผลการศึกษาจะเป็นฐานสำหรับพิจารณาความเป็นไปได้ในการประยุกต์ใช้ต่อไป

.

ประสบการณ์พัฒนาอุปกรณ์อวกาศ: การปรับแก้ระบบให้ผ่าน Safety Review และการประสานงานตลอดภารกิจ ช่วยให้ทีมไทยได้เรียนรู้ข้อกำหนดและกระบวนการทำงานจริงกับพันธมิตรต่างประเทศ

.

การสร้างคนและความร่วมมือ: โครงการเชื่อมการทำงานของมหาวิทยาลัย หน่วยงานภาครัฐ และบริษัทอวกาศ พร้อมสร้างประสบการณ์ให้บุคลากรไทยสำหรับการทำภารกิจที่ซับซ้อนขึ้น

โอกาสสู่การสำรวจดวงจันทร์: องค์ความรู้ด้านวัสดุและแสง รวมถึงประสบการณ์จัดการ Payload สามารถเป็นจุดตั้งต้นสำหรับการพัฒนาเครื่องมือวิทยาศาสตร์และแสวงหาความร่วมมือในยุค Artemis

.

หลังเดินทางกลับโลก ชุดการทดลอง TLC จะถูกส่งมอบให้ GISTDA เพื่อนำไปจัดแสดงที่ Space Inspirium อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี เพื่อสร้างแรงบันดาลใจให้เยาวชนและคนรุ่นใหม่ อุปกรณ์ที่เคยทำงานอยู่บนสถานีอวกาศนานาชาติจะได้ทำหน้าที่อีกครั้งในฐานะสื่อการเรียนรู้ ให้ผู้เข้าชมเห็นตัวอย่างของงานวิจัยไทยที่เดินทางสู่อวกาศ และชวนตั้งคำถามต่อว่า การทดลองชิ้นถัดไปของประเทศไทยจะเดินทางไปได้ไกลเพียงใด

.

ร่วมสำรวจโอกาสของไทยในอวกาศได้ที่งาน Thailand Space Expo 2026 วันที่ 28–31 ตุลาคม 2569 ณ ICONSIAM Hall ชั้น 7 ICONSIAM กรุงเทพฯ ดูรายละเอียดงานและเวทีเสวนาที่ tsx.gistda.or.th และติดตามเรื่องราวน่าสนใจจากงานผ่านโซเชียลมีเดียของ GISTDA